Trước áp lực ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn xanh toàn cầu, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành “lằn ranh sinh tử” quyết định sự tồn tại của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng. Đây là thời điểm then chốt để kết hợp công nghệ số với sản xuất xanh, nhưng con đường này đầy thách thức, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt từ doanh nghiệp và sự yểm trợ thực chất từ chính sách.

1. “Lằn Ranh Sinh Tử”: Áp Lực Chuyển Đổi Xanh Đè Nặng Lên Doanh Nghiệp

Các quy định quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU hay tiêu chuẩn Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) đang tạo ra một sức ép khổng lồ. Doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ bị loại khỏi “sân chơi” toàn cầu nếu không hành động.

Những thách thức cốt lõi bao gồm:

  • Thiếu sự chuẩn bị: Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp xanh TP.HCM (HGBA), cho biết có đến 90% doanh nghiệp chưa có sự chuẩn bị cho chuyển đổi xanh.
  • “Bộ tứ” thiếu hụt: Doanh nghiệp đang đối mặt với tình trạng thiếu vốn, thiếu công nghệ, nhân lực yếu và thiếu dữ liệu.
  • Nạn “Tẩy Xanh” (Greenwashing): Nhiều doanh nghiệp công bố đạt chuẩn ESG, trung hòa carbon nhưng thiếu bằng chứng xác thực, gây mất niềm tin và tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường.

“Nếu không kiểm soát, Greenwashing sẽ trở thành trở ngại lớn nhất của chuyển đổi xanh cho các doanh nghiệp Việt.” – Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch HGBA.

Giữa xu hướng xanh hóa sản xuất nhưng nhiều DN Việt Nam lại đang đứng trước “lằn ranh sinh tử” là thiếu vốn, thiếu công nghệ, nhân lực yếu và thiếu dữ liệu.

 

2. Công Nghệ: Chìa Khóa Mở Ra Tương Lai Bền Vững

Chi phí đầu tư công nghệ cao là một rào cản, nhưng các chuyên gia khẳng định đây chính là công cụ đắc lực nhất để doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, có thể tiếp cận chuyển đổi xanh một cách hiệu quả.

Trí Tuệ Nhân Tạo (AI) – Không Còn Là Viễn Cảnh Xa Vời

Theo PGS. Phạm Công Hiệp, chuyên gia về đổi mới sáng tạo, AI đang định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu và hoàn toàn nằm trong tầm với của doanh nghiệp Việt.

Ứng dụng của AI trong kinh tế tuần hoàn mang lại lợi ích đo lường được:

  • Tối ưu hóa vận hành: Các thuật toán AI và cảm biến giúp theo dõi máy móc theo thời gian thực, dự đoán sự cố, giảm thời gian chết và kéo dài tuổi thọ thiết bị.
  • Giảm lãng phí: Công nghệ nhận dạng hình ảnh AI kết hợp với thẻ RFID có thể theo dõi vật liệu thừa (như vải vụn trong nhà máy dệt) để tái sử dụng hoặc bán lại.
  • Tiếp cận dễ dàng hơn: Các dịch vụ đám mây giá cả phải chăng và các khuôn khổ AI có sẵn cho phép doanh nghiệp vừa và nhỏ triển khai công nghệ mà không cần đầu tư hạ tầng tốn kém.

“AI không chỉ cải thiện hoạt động mà còn biến đổi cách chúng ta thiết kế, sản xuất và thu hồi giá trị trong chuỗi cung ứng.” – PGS. Phạm Công Hiệp.

Bắt đầu từ đâu? Lời khuyên cho Doanh nghiệp

  1. Tập trung vào hoạt động có ảnh hưởng lớn: Bắt đầu ứng dụng AI vào các khâu như bảo trì dự đoán cho máy móc quan trọng.
  2. Kết hợp AI và Dữ liệu: Sử dụng cảm biến, thẻ RFID để thu thập dữ liệu và dùng AI để phân tích, tìm ra cơ hội tái chế, tái sử dụng.
  3. Đầu tư vào con người: Xây dựng đội ngũ nhân lực có năng lực số và văn hóa doanh nghiệp coi trọng sự bền vững.

 

3. Vai Trò “Bà Đỡ” Của Chính Sách: Cần Ưu Đãi Thực Chất và Hành Động Nhanh

Công nghệ dù sẵn sàng nhưng sẽ không thể phát huy hết tác dụng nếu thiếu đi sự hỗ trợ từ chính sách vĩ mô.

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, nhấn mạnh rằng doanh nghiệp cần được “yểm trợ” mạnh mẽ hơn để vượt qua các rào cản về chi phí và thông tin.

Các giải pháp chính sách cần được thúc đẩy:

  • Hoàn thiện cơ chế tài chính xanh: Xây dựng các kênh huy động vốn ưu đãi qua tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các quỹ đầu tư phát triển xanh.
  • Ưu đãi thực chất: Xây dựng chính sách hấp dẫn về thuế, phí, tiền thuê đất cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ cao, năng lượng sạch.
  • Phát triển hạ tầng xanh: Chuyển đổi và xây dựng các khu công nghiệp theo mô hình sinh thái, tuần hoàn, giảm phát thải.
  • Đào tạo nguồn nhân lực: Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ xanh.

Kết Luận: Tương Lai Nào Cho Chuyển Đổi Xanh Tại Việt Nam?

Con đường chuyển đổi xanh đầy thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội khổng lồ cho sự phát triển bền vững. Để công nghệ xanh thực sự nằm trong tầm tay, cần một cú hích từ “kiềng ba chân”: Sự chủ động của doanh nghiệp – Sự đột phá của công nghệ – và sự hỗ trợ thực chất của chính sách.

Công nghệ đã sẵn sàng, liệu doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách có nắm bắt được thời cơ vàng này để đưa kinh tế Việt Nam bước vào một kỷ nguyên phát triển mới, xanh hơn và bền vững hơn?